LỜI MỞ ĐẦU

Cả nước hiện có trên 44 triệu người lao động trong độ tuổi, trong đó trên 11 triệu là những người làm công ăn lương, chiếm 25,6%, số còn lại khoảng 38 triệu người thuộc khu vực “phi chính thức” như nông dân, tiểu thương, người làm thuê, người làm trong các doanh nghiệp vừa và nhỏ, lao động trong các làng nghề...Hiện nay BHXH mới thu được BHXH trên 8 triệu lao động thuộc diện bắt buộc và như vậy cũng chỉ có 8 triệu người sẽ có lương hưu khi về già. Mơ ước của người nông dân bao đời nay vẫn là làm thế nào để đến lúc về già không làm việc nữa mà vẫn có thóc gạo để duy trì cuộc sống. Chỉ đơn giản như vậy nhưng họ vẫn chưa nhận được 1 chính sách thích hợp về đóng BH từ nhà nước. Luật BHXH trước nay ở VN có ghi nhận khả năng thiết lập chế độ BHXH tự nguyện đối với tất cả những người lao động nào không thuộc diện bắt buộc. Tuy nhiên nó chỉ mang tính giải pháp nguyên tắc, chưa có một lộ trình pháp lý cụ thể nào được vạch ra cho  phép một người chưa từng biết đến BHXH như nông dân và lao động tự do ở thành thị tiếp cận với các thiết chế BH để xác lập quan hệ kết ước tự nguyện.

Nhìn vào cách chi tiêu, có thể tin rằng người nông dân và người lao động tự do ở thành thị nước ta không thể có thu nhập cao hơn một công nhân trung bình tại một doanh nghiệp nhà nước hoặc một nhân viên trung bình tại một cơ quan hành chính. Điều đó cũng có nghĩa khả năng tích lũy tài sản từ thu nhập thường xuyên của những người này rất ít.

Ở nhiều nước, tất cả các nghề hợp pháp, trên nguyên tắc, đều có thể tham gia bảo hiểm xã hội, trong đó có nghề nông và các nghề lao động tự do. Bảo hiểm xã hội thật sự là "chiếc phao" cho người lao động lúc về già, đặc biệt là người làm những việc nặng nhọc mà chỉ có thu nhập thấp, sau thời gian dài đương đầu với những thách thức khốc liệt của cuộc mưu sinh. Đến lúc nào đó, người lao động có thể yên tâm sống quãng đời còn lại một cách thanh nhàn bằng lương hưu; còn lao động, đối với họ, chỉ để tạo niềm vui.

Và Nghị định số 190/2007/NĐ-CP, hướng dẫn một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội về BHXH tự nguyện (có hiệu lực từ 1-1-2008) đã mở ra một cơ hội mới cho người nông dân và lao động tự do.

CHƯƠNG I

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BẢO HIỂM XÃ HỘI
TỰ NGUYỆN

I. Khái niệm về bảo hiểm xã hội tự nguyện

        Bảo hiểm xã hội tự nguyện là một loại hình bảo hiểm xã hội do nhà nước ban hành và quản lý để vận động, khuyến khích người lao động và người sử dụng lao động tự nguyện tham gia, nhằm đảm bảo bù đắp một phần thu nhập cho chính bản thân người lao động và gia đình họ bị giảm hoặc mất nguồn thu nhập do gặp phải những rủi roax hội như ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, tuổi già, tử tuất...., đồng thời đóng góp phần đảm bảo công bằng và an sinh xã hội.

II. Nội dung cơ bản của BHXH tự nguyện.

1. Đối tượng áp dụng:

Đối tượng áp dụng BHXH theo loại hình BHXH tự nguyện quy định tại Điều 2 Nghị định số 190/2007/NĐ-CP và hướng dẫn tại Phần I Thông tư số 02/2008/TT-BLĐTBXH là công dân Việt Nam từ đủ 15 tuổi đến đủ 60 tuổi đối với nam và từ đủ 15 tuổi đến đủ 55 tuổi đối với nữ, không thuộc diện áp dụng của pháp luật về BHXH bắt buộc, bao gồm:

- Người lao động làm việc theo hợp đồng lao động có thời hạn dưới 3 tháng;

- Cán bộ không chuyên trách ở cấp xã, ở thôn và tổ dân phố;

- Người tham gia các hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ;

- Xã viên không hưởng tiền lương, tiền công làm việc trong hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã;

- Người lao động tự tạo việc làm bao gồm những người tự tổ chức hoạt động lao động để có thu nhập cho bản thân;

- Người lao động làm việc có thời hạn ở nước ngoài mà trước đó chưa tham gia BHXH bắt buộc hoặc tham gia BHXH bắt buộc nhưng đã nhận BHXH một lần;

- Người tham gia khác.

2. Nguyên tắc BHXH tự nguyện:

- Người tham gia trên cơ sở tự nguyện và được lựa chọn mức đóng và phương thức đóng phù hợp với thu nhập của mình.

- Mức thu nhập tháng làm căn cứ đóng BHXH thấp nhất bằng mức lương tối thiểu chung và cao nhất bằng 20 tháng lương tối thiểu chung.

- Mức hưởng BHXH tự nguyện được tính trên cơ sở mức đóng, thời gian đóng BHXH và có chia sẻ giữa những người tham gia BHXH tự nguyện.